Złamane narzędzie w kanale: co teraz? Wyjaśnia endodontystka Smile by Smile

Wyjaśniamy to wspólnie z lekarzem stomatologii zachowawczej z endodoncją Nastassią Verabei z kliniki Smile by Smile we Wrocławiu.

Usłyszenie od lekarza, że podczas leczenia kanałowego złamało się narzędzie, potrafi wystraszyć. W praktyce jednak jest to znane i dość częste powikłanie endodontyczne, opisywane w literaturze u około 2 do 6 procent leczonych kanałów, głównie przy pilnikach rotacyjnych z niklowo-tytanowego stopu. Samo złamanie narzędzia nie oznacza, że leczenie się nie powiedzie, a to, co dzieje się dalej, zależy przede wszystkim od położenia fragmentu i stanu zapalnego wokół zęba.

Podczas oczyszczania i poszerzania kanału korzeniowego lekarz używa cienkich, giętkich pilników, które pracują pod dużym obciążeniem skrętnym i zginającym, zwłaszcza w wąskich i zakrzywionych kanałach. Przy takim obciążeniu metal może pęknąć, a jego fragment zostaje w kanale. Dotyczy to zarówno klasycznych pilników ręcznych, jak i częściej pilników maszynowych, które pracują szybciej i są bardziej narażone na zmęczenie materiału.

Pacjent zwykle niczego nie czuje w trakcie samego złamania. Lekarz zauważa je na zdjęciu rentgenowskim, przy pomiarze długości roboczej lokalizatorem otworu wierzchołkowego albo po prostu wizualnie pod mikroskopem zabiegowym.

Złamanie narzędzia ma zwykle kilka nakładających się przyczyn: skomplikowaną anatomię kanału (silne zakrzywienie, rozdwojenia, zwapnienia), zmęczenie materiału przy wielokrotnym użyciu pilnika oraz nadmierny nacisk podczas pracy w wąskim świetle kanału. Dzieje się to nawet przy prawidłowo prowadzonym leczeniu, u doświadczonych lekarzy i przy zachowaniu wszystkich procedur. Sam fakt złamania narzędzia nie świadczy więc o błędzie w sztuce.

Nie zawsze, i to jest chyba najważniejsza informacja w całym temacie. Decyzję podejmuje się na podstawie dwóch czynników: gdzie dokładnie leży fragment i czy wokół korzenia jest już stan zapalny.

Fragmenty w koronowej lub środkowej części kanału są zwykle łatwiejsze i bezpieczniejsze do usunięcia niż te w części przywierzchołkowej, gdzie dostęp jest ograniczony, a agresywne poszerzanie kanału zwiększa ryzyko przebicia ściany korzenia lub jego pęknięcia. Jeśli ząb nie ma zmian zapalnych w tkankach okołowierzchołkowych, a fragment leży głęboko i trudno dostępnie, doświadczony endodontysta może świadomie zdecydować się na pozostawienie go w kanale z regularną kontrolą radiologiczną, zamiast ryzykować uszkodzenie zęba przy próbie usunięcia za wszelką cenę.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy w kanale jest już infekcja: wtedy fragment blokuje dostęp do bakterii w niedoczyszczonej części kanału, a to bezpośrednio obniża szanse na wyleczenie zmiany zapalnej. W takich przypadkach usunięcie lub przynajmniej ominięcie fragmentu jest zwykle konieczne.

W nowoczesnym gabinecie usuwanie złamanego narzędzia odbywa się pod mikroskopem zabiegowym, który daje wystarczające powiększenie i oświetlenie, by zobaczyć fragment bezpośrednio, zamiast pracować po omacku. Najczęściej stosuje się końcówki ultradźwiękowe, które delikatnie odsłaniają fragment i rozluźniają go w kanale, aż da się go chwycić i wyjąć. W trudniejszych przypadkach lekarze sięgają po dedykowane zestawy do usuwania złamanych narzędzi albo technikę omijania: prowadzą nowy, cieńszy pilnik obok fragmentu, żeby dokończyć oczyszczanie i wypełnienie kanału mimo obecności ciała obcego.

Jeśli fragment leży zbyt głęboko lub jego usunięcie groziłoby złamaniem korzenia, a leczenie zachowawcze nie usuwa objawów, rozważa się mikrochirurgię endodontyczną: dostęp do wierzchołka korzenia od strony kości i usunięcie zmiany zapalnej wraz z fragmentem narzędzia z zewnątrz. Ekstrakcja zęba pozostaje ostatecznością, stosowaną głównie wtedy, gdy ząb i tak nie rokuje odbudowy z innych powodów, na przykład ma pęknięty korzeń albo zaawansowaną chorobę przyzębia.

Złamanie narzędzia w kanale figuruje w literaturze endodontycznej jako statystycznie oczekiwane powikłanie, a nie dowód niedbalstwa. Znacznie ważniejsze od samego faktu złamania jest to, czy lekarz od razu poinformował pacjenta, prawidłowo ocenił sytuację radiologicznie i podjął adekwatną decyzję: usunąć, ominąć czy zostawić fragment pod kontrolą. Dobre leczenie kanałowe to nie brak powikłań za wszelką cenę, tylko umiejętność właściwego reagowania, gdy się pojawią.

Najpierw warto uzyskać precyzyjną diagnostykę: zdjęcie RTG lub, w bardziej skomplikowanych przypadkach, tomografię CBCT, która pokazuje dokładne położenie fragmentu i krzywiznę kanału w trzech wymiarach. Na tej podstawie endodontysta z doświadczeniem w mikrochirurgii i pracy pod mikroskopem może ocenić, czy usunięcie fragmentu ma sens, czy bezpieczniejsze będzie leczenie z jego pozostawieniem.

We Wrocławiu takimi przypadkami na co dzień zajmuje się lekarz stomatologii zachowawczej z endodoncją Nastassia Verabei, która pracuje z powikłaniami po leczeniu kanałowym, w tym ze złamanymi narzędziami pozostawionymi przez innych lekarzy.

Czy złamane narzędzie w kanale boli? Samo złamanie zwykle nie daje odczuwalnych objawów. Ewentualny ból wiąże się raczej z infekcją, która była leczona, albo pojawia się później, jeśli fragment blokuje pełne oczyszczenie kanału.

Czy da się dokończyć leczenie kanałowe, jeśli narzędzie zostało w kanale? Tak, w większości przypadków. Lekarz może ominąć fragment innym pilnikiem, usunąć go pod mikroskopem albo, przy braku infekcji i trudnym dostępie, świadomie zostawić go pod kontrolą, kończąc leczenie standardowo.

Ile trwa usuwanie złamanego narzędzia z kanału? Zależy od położenia fragmentu i anatomii kanału: od pojedynczej dodatkowej wizyty przy fragmencie w koronowej części kanału do kilku wizyt lub konsultacji chirurgicznej przy trudniejszych przypadkach w części przywierzchołkowej.

Potrzebujesz pilnie usunąć złamane narzędzie z kanału u prawdziwego profesjonalisty? Zadzwoń, przyjmiemy Cię w klinice Smile by Smile we Wrocławiu.